دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

544

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

مركز ادوار ، سليمان و بلقيس ، نل و دمن ، هفت كشور و اكبرنامه را نام برد . از شعراى ديگر اين دوره شاعران زير هستند : شهابى استرآبادى ( متوفى 1010 / 2 - 1601 ) نظيرى نيشاپورى ( متوفى 1021 / 3 - 1612 ) داراى قصايد ، غزليات و ترجيعات ، ظهورى ترشيزى ( متوفى 1024 / 6 - 1615 ) زلالى خوانسارى ( متوفى به سال وفات ظهورى ) و طالب آملى ( متوفى 1036 / 7 - 1626 ) . طالب آملى ملك الشعراى دربار جهانگير امپراتور مغولان و سراينده غزليات و قصايد دل‌انگيز بود . از شاعران ديگر باز مىتوان از شيخ بهاء الدين محمد عاملى از دانشمندان برجسته دوره صفوى را نام برد كه به سال 1031 / 1622 درگذشت . از مثنويهاى معروف او سوانح الحجاز مشهور به مثنوى نان و حلوا و شير و شكر كه هردو از مثنويهاى عرفانى و تعليمى است . در اينجا بايد از حكيم شرف الدين حسن ( متوفى 1038 / 9 - 1628 ) نيز نام ببريم . او كه طبيب دربار و تحت عنايت شاه عباس اول بود غزليات و يك مثنوى به‌نام نمكدان حقيقت به تقليد از حديقة الحقيقة سنائى سرود . ابو القاسم فندرسكى ، فيلسوف نام‌آور دوره صفوى هم ، اشعارى در مايه‌هاى فلسفى سرود ؛ او در حدود سال 1050 / 1 - 1640 درگذشت . بعدها نيز ابو طالب كاشانى ملك الشعراى امپراتور شاه جهان ، مقلد عرفى و استاد در سبك هندى به عرصه رسيد . علاوه بر مجموعه غزليات دل‌انگيز او ، سفرنامه شاه جهانى را نيز نوشت . او در سال 1061 / 1 - 1650 در كشمير درگذشت . شاعرى كه به كمال با سبك هندى همبستگى داشت محمد على صائب تبريزى ( متولد 1010 / 2 - 1601 و متوفى 1088 / 8 - 1677 ) بود . صيت و شهرت صائب در زمان حيات او در هند و تركيه و ايران همه‌جا پيچيد . صائب شاعرى پركار بود : تعداد اشعار او در ديوان شعرش بالغ بر 120000 هزار بيت است . غزليات او با طرزى نو و توانائى كم‌عديل و آراستگى كلام و جالب‌تر از همه با بهره‌گيرى از مثلها سروده شده است . صائب آثار و احوال گذشتگان را به تمام مطالعه كرده بود و لذا كلام او بيشتر به كلام پيشينيان ماننده است تا شاعران همدوره او . شاعر ديگرى كه در اينجا شايسته ذكر است شيخ على حزين ( متوفى 1180 / 7 - 1766 ) است . حزين علاوه بر ديوان اشعار ، دو اثر منثور به نامها تذكرة احوال و تذكرة المعاصرين نوشت . در ميان حماسه‌پردازان سده يازدهم / هفدهم يكى قدرى است با دو حماسه تاريخى خود به نام جرون‌نامه و جنگ‌نامه قشم ؛ اين دو حماسه به ترتيب در سالهاى 1031 / 2 - 1621 و سال بعد تكميل شد و جنگ‌نامه قشم را در تاريخ سال 1032 / 1622 سرود ، سالى كه نيروهاى ايران با كمك ناوگان كمپانى هند شرقى ، پرتقاليان را از جزاير قشم و هرمز راندند .